Kısaca: Diş taşı temizliği çoğu yetişkin için genellikle altı ayda bir ile yılda bir arasında önerilir. Ancak bu aralık kişiden kişiye değişir; diş taşı birikimi kısa sürede tekrarlayan, diş eti hastalığı öyküsü olan, sigara kullanan veya diyabeti bulunan kişilerde daha sık kontrol gerekebilir. Doğru aralığı, ağız içi muayene sonrasında diş hekimi belirler.
Diş taşı, düzenli fırçalamaya rağmen zamanla oluşabilen ve diş fırçasıyla uzaklaştırılamayan sert bir birikintidir. Bu yazıda diş taşının neden oluştuğunu, temizlik sıklığını nelerin belirlediğini ve işlemin aşamalarını anlatıyoruz.
Öne Çıkan Bilgiler
- Diş taşı (tartar), bakteri plağının tükürükteki minerallerle sertleşmesiyle oluşur ve evde fırçalamayla çıkmaz.
- Yetişkinlerde diş taşı temizliği genellikle altı ila on iki ayda bir planlanır; risk faktörü olanlarda aralık kısalabilir.
- Diş taşı, diş eti iltihabına (gingivitis) zemin hazırlar; tedavi edilmeyen iltihap periodontitise ilerleyebilir.
- Temizlik sonrası kısa süreli hassasiyet ve hafif diş eti kanaması görülebilir; bu belirtiler genellikle birkaç gün içinde azalır.
- Diş eti altına inen derin birikintilerde, diş taşı temizliğinden farklı olarak kök yüzeyi düzleştirmesi gerekebilir.
Diş Taşı Nasıl Oluşur?
Diş yüzeyinde her gün bakteri, besin artığı ve tükürük proteinlerinden oluşan yapışkan, renksiz bir tabaka birikir; buna dental plak denir. Plak düzenli ve doğru tekniklerle temizlenmezse tükürükteki kalsiyum ve fosfat gibi minerallerle birleşerek sertleşir. Sertleşmiş bu birikintiye diş taşı veya tartar adı verilir.
Diş taşı özellikle tükürük bezlerinin ağıza açıldığı bölgelerde, yani alt ön dişlerin iç yüzeyinde ve üst azı dişlerinin yanak tarafında daha belirgin birikir. Diş eti çizgisinin üstündeki taş sarımsı veya kahverengi görünebilir; diş eti altındaki taş ise genellikle koyu renklidir ve ancak muayene veya röntgenle fark edilir.
Diş Taşı Temizliği Ne Sıklıkla Yapılmalı?
Tek bir sabit aralık herkes için geçerli değildir. Genel kabul gören yaklaşım, sağlıklı diş etine sahip ve ağız bakımı düzenli olan yetişkinlerin altı ay ile bir yıl arasında kontrol edilmesidir. Aşağıdaki durumlarda hekim daha kısa aralıklar önerebilir:
- Daha önce periodontitis tedavisi görmüş olmak
- Sigara veya tütün ürünü kullanımı
- Diyabet gibi diş eti sağlığını etkileyebilen sistemik hastalıklar
- Ortodontik tedavi sırasında braket kullanımı
- İmplant, köprü veya kaplama gibi temizlenmesi daha zor restorasyonların bulunması
- Kişide diş taşı birikiminin kısa sürede tekrar etmesi
- Hamilelik dönemi gibi hormonal değişikliklerin diş etini etkilediği süreçler
Periodontal tedavi görmüş kişilerde idame (koruyucu bakım) seansları genellikle üç ila altı ayda bir planlanır. Burada amaç, hastalığın yeniden aktifleşmesini erken fark etmektir.
Kontrol aralığı neden kişiye göre değişir?
Diş taşı oluşum hızı; tükürüğün bileşimi, dişlerin dizilimi, kullanılan fırçalama tekniği ve beslenme alışkanlıkları gibi pek çok etkene bağlıdır. İki kişi aynı sıklıkla fırçalasa bile birinde birkaç ayda belirgin taş birikebilirken diğerinde bir yıl sonra bile az miktarda birikim görülebilir. Çapraşık dişlerin bulunduğu bölgeler fırçayla daha zor temizlendiği için bu alanlarda taş daha sık görülür. Bu nedenle hekim, önceki kontrollerdeki birikim miktarını ve diş eti kanamasının seyrini dikkate alarak kişiye özel bir aralık önerir.
Diş Taşı Temizliği Nasıl Yapılır?
Diş taşı temizliği, tıp dilinde detertraj veya skeyling olarak da adlandırılır. İşlem genellikle şu adımlarla ilerler:
- Muayene: Diş eti cepleri ölçülür, kanama bölgeleri ve taş birikimi değerlendirilir; gerekirse röntgen çekilir.
- Ultrasonik temizlik: Titreşimli uçlar ve su spreyi ile taşlar diş yüzeyinden ayrılır.
- El aletleriyle temizlik: Arayüzler ve ulaşılması zor bölgelerdeki kalıntılar el aletleriyle alınır.
- Cila (polisaj): Diş yüzeyi pürüzsüzleştirilir; bu, plağın yeniden tutunmasını azaltmaya yardımcı olur.
- Ağız bakımı önerileri: Kişiye özel fırçalama ve arayüz temizliği teknikleri anlatılır.
Çoğu kişide işlem lokal anestezi gerektirmez. Hassasiyeti yüksek olan veya derin temizlik gereken bölgelerde lokal anestezi uygulanabilir. İşlemin ayrıntıları için diş taşı temizliği sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Diş Taşı Temizliği ile Kuretaj Arasındaki Fark
Diş taşı temizliği çoğunlukla diş eti çizgisinin üstündeki ve hemen altındaki birikintileri hedefler. Diş eti hastalığı ilerlemiş, diş eti cepleri derinleşmiş kişilerde ise kök yüzeyindeki taşların ve iltihaplı dokunun temizlenmesi gerekir. Bu işleme kök yüzeyi düzleştirme veya kuretaj denir ve genellikle lokal anestezi altında, bölgelere ayrılarak birkaç seansta yapılır.
Hangi işlemin gerektiği, cep derinliği ölçümü ve röntgen bulgularına göre belirlenir. Diş taşı temizliği sadece “kozmetik bir parlatma” olarak görülmemeli, diş eti sağlığının değerlendirildiği bir kontrol olarak ele alınmalıdır.
Diş Taşı Temizliği Dişlere Zarar Verir mi?
Doğru teknikle yapılan diş taşı temizliği diş minesini aşındırmaz. Temizlik sonrası dişlerde “boşluk oluştu” veya “sallanma başladı” hissi bazen görülür; bunun nedeni genellikle taşın, çekilmiş diş eti bölgesini veya dişler arası boşluğu doldurmuş olmasıdır. Taş kaldırıldığında altındaki mevcut durum ortaya çıkar.
İşlem sonrası birkaç gün süren hassasiyet ve hafif kanama beklenebilir. Diş eti iltihabı azaldıkça kanama da genellikle geriler. Hassasiyet uzun sürerse hekime bilgi verilmelidir. Diş taşı temizliğinin diş eti çekilmesiyle ilişkisini merak edenler diş eti çekilmesi sayfasından da bilgi alabilir.
Temizlik Arasında Diş Taşı Oluşumunu Azaltmak
Diş taşı oluşumunu tamamen engellemek mümkün olmayabilir, ancak düzenli bakım birikimi belirgin biçimde azaltabilir:
- Günde en az iki kez, yaklaşık iki dakika boyunca florürlü diş macunuyla fırçalamak
- Diş ipi veya arayüz fırçasıyla her gün dişler arasını temizlemek
- Diş eti çizgisine yaklaşık kırk beş derece açıyla, yumuşak kıllı fırça kullanmak
- Şekerli ve asitli içeceklerin sıklığını azaltmak
- Sigarayı bırakmak veya azaltmak
- Hekimin önerdiği aralıklarla kontrole gitmek
Ağız gargaraları ve diş taşını azalttığı belirtilen macunlar destekleyici olabilir; ancak mekanik temizliğin yerini tutmaz. Hangi ürünün uygun olduğuna, diş eti durumunuzu bilen hekiminizle birlikte karar vermek daha doğru bir yaklaşımdır. Elektrikli veya manuel fırça arasında seçim yaparken, fırçanın türünden çok tekniğin doğruluğu ve fırçalamanın düzenliliği belirleyicidir.
Ankara gibi kireçli suyun sık konuşulduğu şehirlerde, suyun diş taşı oluşumuna etkisi merak edilir. Diş taşının asıl kaynağı tükürükteki mineraller ve bakteri plağıdır; bu nedenle belirleyici etken, günlük plak kontrolüdür.
Sık Sorulan Sorular
Diş taşı temizliği acıtır mı?
Çoğu kişi işlem sırasında titreşim ve hafif hassasiyet hisseder. Diş eti iltihabı fazla olan veya hassasiyeti yüksek kişilerde lokal anestezi uygulanabilir. Hissedilen rahatsızlık kişiden kişiye değişir.
Diş taşı temizliği ne kadar sürer?
Rutin bir temizlik genellikle yarım saat ile bir saat arasında tamamlanır. Birikimin miktarı ve diş eti durumu süreyi etkiler. Derin temizlik gerekiyorsa işlem birden fazla seansa bölünebilir.
Hamilelikte diş taşı temizliği yapılabilir mi?
Hamilelikte hormonal değişiklikler diş eti iltihabını artırabildiği için diş taşı temizliği genellikle önerilen işlemler arasındadır. Çoğunlukla ikinci trimester uygun dönem olarak kabul edilir. Karar, hamileliğin durumu değerlendirilerek hekim tarafından verilir.
Diş taşı temizliğinin ardından ne zaman yemek yenebilir?
Lokal anestezi uygulanmadıysa kısa bir süre sonra yemek yenebilir. Anestezi yapıldıysa uyuşukluk geçene kadar beklemek, dudak ve yanak ısırmasını önlemek açısından önemlidir. İlk gün çok sıcak, çok soğuk ve renkli yiyecekleri sınırlamak önerilebilir.
Yazar hakkında: Dr. Dt. Burçin Öncül, 2002 yılında İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nden mezun olmuş, Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalı’ndaki lisansüstü eğitimini 2008 yılında tamamlamıştır. 2011 yılından bu yana Ankara’nın Çankaya ilçesine bağlı Çayyolu’ndaki kliniğinde çalışmaktadır. Estetik diş hekimliği, dijital gülüş tasarımı, dental implantlar ve porselen laminalar konularındaki ulusal ve uluslararası kongre ve sempozyumlarda yer almıştır.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tedavi ihtiyacı ve uygun yöntem, muayene ve gerekli tetkikler sonrasında diş hekiminiz tarafından kişiye özel olarak belirlenir.
