Mock-up Nedir? Gülüş Tasarımında Ağız İçi Prova

Kısaca: Mock-up nedir sorusunun yanıtı şöyle özetlenebilir: Mock-up, planlanan yeni diş formunun, diş renginde geçici bir materyal ve kişiye özel bir silikon kalıp yardımıyla mevcut dişlerin üzerine uygulanarak ağız içinde denenmesidir. Uygun durumlarda dişlerde kesim yapılmadan uygulanabilen bu prova, gülüş tasarımında hedeflenen sonucun kişinin kendi yüzünde değerlendirilmesini ve tedavi planının gerekirse güncellenmesini sağlar.

Gülüş tasarımında dişlerin boyu, şekli ve dizilimiyle ilgili kararlar, geri dönüşü zor adımlar atılmadan önce netleştirilmek istenir. Mock-up, bu amaçla kullanılan ara aşamadır. Bu yazıda mock-up’ın nasıl hazırlandığını, provada nelerin değerlendirildiğini ve sınırlılıklarını anlatıyoruz.

Öne Çıkan Bilgiler

• Mock-up, planlanan diş formunun ağız içinde geçici olarak denenmesini sağlayan bir prova yöntemidir.
• Mock-up, wax-up adı verilen hedef diş modelinden alınan silikon kalıpla hazırlanır.
• Prova genellikle diş renginde, geçici kron yapımında da kullanılan bir akrilik esaslı materyalle yapılır.
• Uygun durumlarda dişlerde kesim yapılmadan uygulanır ve prova sonunda dişlerden çıkarılabilir.
• Mock-up, nihai restorasyonun birebir görüntüsü değil, tasarımın form ve oranlarının değerlendirildiği bir modeldir.

Mock-up Nasıl Hazırlanır ve Uygulanır?

Mock-up’ın temelini wax-up oluşturur. Wax-up, dişlerin hedeflenen formunun alçı model üzerinde mum ile ya da dijital ortamda üç boyutlu olarak modellenmesidir. Mock-up hazırlığında genellikle şu adımlar izlenir:

1. Kayıtların alınması: Fotoğraflar, gerekirse video, ölçü veya ağız içi tarama ile dişlerin mevcut durumu kaydedilir.
2. Tasarım ve wax-up: Estetik analiz sonucunda hedeflenen diş formu model üzerinde oluşturulur. Bu aşama dijital gülüş tasarımı ile de desteklenebilir.
3. Silikon kalıp (anahtar) hazırlanması: Wax-up modelinin üzerinden silikon bir kalıp alınır. Bu kalıbın iç yüzeyi, hedeflenen diş formunun negatifidir.
4. Dişlerin hazırlanması: Diş yüzeyleri temizlenir ve kurutulur. Genellikle yapıştırıcı kullanılmadığı için prova materyali dişlere mekanik olarak tutunur.
5. Materyalin uygulanması: Diş renginde geçici materyal silikon kalıbın içine yerleştirilir ve kalıp dişlere oturtulur.
6. Sertleşme ve düzeltme: Materyal sertleştikten sonra kalıp çıkarılır, kenarlardaki fazlalıklar temizlenir.

Bu işlem çoğu zaman tek bir randevu içinde, lokal anestezi gerektirmeden yapılabilir. Mevcut dişlerin hedeflenen formdan daha önde veya daha uzun olduğu durumlarda ise mock-up bu farkı tam olarak gösteremeyebilir; bu gibi durumlarda dijital simülasyonlar veya farklı prova yöntemleri de değerlendirilir.

Mock-up Provasında Neler Değerlendirilir?

Mock-up provası, estetik ve fonksiyonel açıdan birçok ayrıntının kişinin yüzünde ve ağız içinde gözden geçirilmesine olanak tanır.

Estetik Değerlendirme

• Diş boyunun ve genişliğinin yüz ile uyumu
• Kesici kenarların alt dudak eğrisiyle ilişkisi
• Orta hat ve simetri
• Dinlenme ve gülümseme sırasında dişlerin ne kadar göründüğü
• Dudak desteği ve profilden görünüm

Fonksiyonel Değerlendirme

• Konuşma sırasında “F”, “V” ve “S” gibi seslerin çıkarılışı
• Alt ve üst dişlerin temas ilişkisi
• Çenenin öne ve yanlara hareketi sırasında dişlerin birbirine teması

Prova sırasında kişi kendini aynada inceleyebilir, fotoğraf ve video çekilebilir. Bu kayıtlar, beklentilerin hekim ve diş teknisyeniyle ortak bir görsel üzerinden konuşulmasına yardımcı olur. Kişinin geri bildirimleri doğrultusunda diş boyu veya kenar şekli gibi ayrıntılar ağız içinde düzeltilebilir ya da wax-up yeniden düzenlenebilir.

Mock-up Diş Hazırlığında Nasıl Kullanılır?

Mock-up yalnızca estetik bir önizleme aracı değildir. Laminate veneer veya kaplama planlanan durumlarda, diş hazırlığına rehberlik etmek için de kullanılabilir. Bu yaklaşımda onaylanan mock-up ağızda yerindeyken, hazırlık mock-up’ın dış yüzeyinden itibaren planlanan kalınlıkta yapılır.

Bu yöntemin amacı, kaldırılacak diş dokusu miktarının mevcut diş yüzeyine göre değil, hedeflenen diş formuna göre belirlenmesidir. Böylece yalnızca restorasyon için gereken alan açılır; özellikle dişlerin öne doğru uzatılması planlanan durumlarda, gereksiz doku kaybının önlenmesine katkı sağlanabilir. Hazırlık sırasında derinlik ölçme frezleri ve silikon kalıplar da kontrol amacıyla kullanılabilir.

Laminate uygulamalarının genel özellikleri için laminate veneer sayfasına göz atabilirsiniz.

Mock-up ve Geçici Diş Arasındaki Fark Nedir?

Mock-up ile geçici restorasyonlar benzer materyallerden yapılabilir, ancak amaçları ve kullanım süreleri farklıdır:

• Mock-up: Genellikle kesim yapılmamış dişlerin üzerine, planı değerlendirmek amacıyla kısa süreliğine uygulanır. Prova sonunda çoğunlukla çıkarılır.
• Geçici restorasyon: Dişler hazırlandıktan sonra, nihai restorasyonlar laboratuvarda üretilirken dişleri korumak ve estetik görünümü sürdürmek amacıyla uygulanır. Birkaç gün ile birkaç hafta arasında kullanılabilir.

Bazı durumlarda kişinin mock-up’ı bir süre ağızda taşıyarak günlük yaşamda denemesi istenebilir. Bu dönemde materyal kırılgan olduğu için sert ve yapışkan gıdalardan kaçınılması, renkli içeceklerin sınırlandırılması önerilir.

Mock-up’ın Sınırlılıkları Nelerdir?

Mock-up, planlamaya önemli katkı sağlasa da bazı sınırlılıkları bulunur:

• Renk ve saydamlık: Geçici materyalin rengi ve ışık geçirgenliği, seramik restorasyonlarla aynı değildir. Bu nedenle mock-up renk seçimi için değil, form ve oran değerlendirmesi için kullanılır.
• Kalınlık: Mock-up mevcut dişlerin üzerine eklendiği için dişleri bir miktar daha kalın ve önde gösterebilir.
• Öndeki dişler: Hedefin, dişleri geriye almak veya kısaltmak olduğu bölgelerde prova bu değişikliği göstermeyebilir.
• Diş eti değişiklikleri: Diş eti düzenlemesi planlanıyorsa mock-up, diş eti seviyesindeki değişikliği tam olarak yansıtamaz.

Bu sınırlılıklar nedeniyle mock-up, dijital tasarım ve klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanır. Mock-up’ın gülüş tasarımı sürecindeki yerini daha geniş bir çerçevede görmek için gülüş tasarımı sayfasını inceleyebilirsiniz. Diş dokusunu koruyan kompozit uygulamalar hakkında bilgi almak için bonding uygulaması sayfasına da göz atabilirsiniz.

Mock-up Hangi Durumlarda Değerlendirilir?

Mock-up her estetik tedavide zorunlu değildir; planlanan değişikliğin kapsamına göre gündeme gelir. Genellikle şu durumlarda değerlendirilir:

• Ön dişlerin boyunda, şeklinde veya diziliminde belirgin bir değişiklik planlandığında
• Aşınmış dişlerin boyunun yeniden oluşturulması hedeflendiğinde
• Diş arası boşlukların kapatılması veya diş formunun genişletilmesi planlandığında
• Kişinin beklentisinin görsel olarak netleştirilmesi gerektiğinde
• Birden fazla tedavi seçeneği bulunduğunda ve seçeneklerin karşılaştırılması istendiğinde

Yalnızca renk değişikliği hedeflenen veya tek bir dişte küçük bir düzeltme planlanan durumlarda mock-up çoğu zaman gerekmez. Dişlerin çapraşık olduğu durumlarda ise önce ortodontik tedavi seçenekleri konuşulabilir; çünkü dişlerin konumu düzeltilmeden yapılan bir prova, planlamayı yanıltıcı hâle getirebilir.

Sık Sorulan Sorular

Mock-up için dişler kesilir mi?

Mock-up çoğu durumda dişlerde kesim yapılmadan, mevcut diş yüzeyinin üzerine uygulanır. Prova materyali yapıştırıcı kullanılmadan dişlere tutunduğu için prova sonunda çıkarılabilir. Bu özellik, planın geri dönüşü zor adımlardan önce değerlendirilmesini sağlar.

Mock-up ile nihai sonuç aynı mı olur?

Mock-up, hedeflenen diş formu ve oranlarını gösteren geçici bir modeldir. Renk, saydamlık ve yüzey dokusu açısından seramik restorasyonlardan farklıdır; ayrıca diş hazırlığı ve diş eti değişiklikleri sonucu etkileyebilir. Bu nedenle mock-up, nihai restorasyonun birebir aynısı olarak değerlendirilmez.

Mock-up’ı beğenmezsem ne olur?

Mock-up’ın amacı, planın kişinin beklentisiyle uyumunu önceden değerlendirmektir. Beğenilmeyen ayrıntılar not edilir ve ağız içinde düzeltme yapılabilir ya da wax-up yeniden düzenlenebilir. Gerekirse yeni bir prova planlanır.

Mock-up ağızda ne kadar kalabilir?

Mock-up genellikle aynı randevu içinde değerlendirilip çıkarılır. Bazı durumlarda kişinin tasarımı günlük yaşamda denemesi için kısa bir süre ağızda bırakılabilir. Bu süre ve bakım önerileri hekim tarafından belirlenir.

Yazar hakkında: Dr. Dt. Burçin Öncül, 2002 yılında İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nden mezun olmuş, Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalı’ndaki lisansüstü eğitimini 2008 yılında tamamlamıştır. 2011 yılından bu yana Ankara’nın Çankaya ilçesine bağlı Çayyolu’ndaki kliniğinde çalışmaktadır. Estetik diş hekimliği, dijital gülüş tasarımı, dental implantlar ve porselen laminalar konularındaki ulusal ve uluslararası kongre ve sempozyumlarda yer almıştır.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tedavi ihtiyacı ve uygun yöntem, muayene ve gerekli tetkikler sonrasında diş hekiminiz tarafından kişiye özel olarak belirlenir.